Powiat pajęczański
powiat | |||||||
![]() | |||||||
| |||||||
Państwo |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
TERC | 1009 | ||||||
Siedziba | Pajęczno | ||||||
Starosta | Paweł Sikora | ||||||
Powierzchnia | 803,77 km² | ||||||
Populacja (31.12.2020) • liczba ludności |
| ||||||
• gęstość | 63,7 os./km² | ||||||
Urbanizacja | 24,27% | ||||||
Tablice rejestracyjne | EPJ | ||||||
Adres urzędu: ul. Kościuszki 7698-330 Pajęczno | |||||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||||
| |||||||
Położenie na mapie województwa![]() | |||||||
51°08′50″N 18°59′30″E/51,147222 18,991667 | |||||||
| |||||||
| |||||||
Strona internetowa |
Powiat pajęczański – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Pajęczno.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku[2] powiat zamieszkiwało 51 220 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 51 071 osób[3].
Geografia
Położenie i obszar
Powiat pajęczański ma obszar[4] 803,77 km².
Powiat stanowi 4,41% powierzchni województwa łódzkiego.
Powiat pajęczański graniczy z trzema powiatami województwa łódzkiego: wieluńskim, bełchatowskim i radomszczańskim oraz z dwoma powiatami województwa śląskiego: częstochowskim i kłobuckim.
Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejsko-wiejskie: Działoszyn, Pajęczno
- gminy wiejskie: Kiełczygłów, Nowa Brzeźnica, Rząśnia, Siemkowice, Strzelce Wielkie, Sulmierzyce
- miasta: Działoszyn, Pajęczno
lp. | Herb | Gmina | siedziba | powierzchnia (km²) | ludność | gęstość zaludnienia (osób/km²) |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() | Działoszyn | Działoszyn | 120,92 | 12926 | 107 |
2 | ![]() | Kiełczygłów | Kiełczygłów | 88,80 | 4292 | 48 |
3 | ![]() | Nowa Brzeźnica | Nowa Brzeźnica | 135,15 | 4958 | 37 |
4 | ![]() | Pajęczno | Pajęczno | 113,64 | 11601 | 102 |
5 | ![]() | Rząśnia | Rząśnia | 86,12 | 4814 | 56 |
6 | ![]() | Siemkowice | Siemkowice | 98,40 | 4993 | 51 |
7 | ![]() | Strzelce Wielkie | Strzelce Wielkie | 78,00 | 4856 | 62 |
8 | ![]() | Sulmierzyce | Sulmierzyce | 82,74 | 4700 | 57 |
Razem | – | 8 | 8 | 803,77 | 53140 | 66 |
Historia
Powiat pajęczański został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat pajęczański złożyło się 29 gromad, które wyłączono z dwóch ościennych powiatów w tymże województwie[6]:
- z powiatu radomszczańskiego:
- gromady Biała, Bogumiłowice, Brzeźnica Nowa, Chorzenice, Dubidze, Dworszowice Pakoszowe, Gajęcice, Konstantynów, Makowiska, Pajęczno, Prusicko, Rząśnia, Stróża, Sulmierzyce, Wiewiec, Wistka (do 1961[7]), Wólka Prusicka i Zamoście
- z powiatu wieluńskiego:
- gromady Chorzew, Działoszyn, Huta, Kiełczygłów, Krzeczów, Lipnik, Ożegów, Raciszyn, Siemkowice, Szczyty i Trębaczew
Na uwagę zasługuje fakt, iż w momencie utworzenia powiat pajęczański nie obejmował miast; Pajęczno, stolica powiatu, utraciła prawa miejskie w 1870 roku i odzyskała je dopiero 1 stycznia 1958 roku[8]. 1 stycznia 1959 roku z gromady Wiewiec wyłączono wieś Krzywanice i pobliskie kolonie i włączono je do gromady Lgota Wielka w powiecie radomszczańskim[9].
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat pajęczański podzielono na 1 miasto i 9 gmin[10]:
- miasto Pajęczno
- gminy Działoszyn, Kiełczygłów, Nowa Brzeźnica, Pajęczno, Rusiec[11], Rząśnia, Siemkowice, Strzelce Wielkie, Sulmierzyce
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu pajęczańskiego podzielono między trzy nowo utworzone województwa[12].
- częstochowskie – miasto Pajęczno oraz gminy Nowa Brzeźnica, Pajęczno i Strzelce Wielkie
- piotrkowskie – gminy Rząśnia i Sulmierzyce
- sieradzkie – gminy Działoszyn, Rusiec, Kiełczygłów i Siemkowice
1 stycznia 1992 roku miasto Pajęczno i gminę wiejską Pajęczno połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską[13]. 31 grudnia 1993 roku prawa miejskie odzyskał Działoszyn, co sprawiło, że gminę wiejską Działoszyn przekształcono w gminę miejsko-wiejską[14].
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie łódzkim przywrócono powiat pajęczański[15], w porównaniu z obszarem z 1975 roku zmniejszony o gminę Rusiec, która znalazła się w powiecie bełchatowskim w tymże województwie.
Przyłączenie gminy Rząśnia do powiatu pajęczańskiego spotkało się z głośnym sprzeciwem ludności gminy powołującej się na względy funkcjonalno-przestrzenne i społeczne (zatrudnienie, gospodarka, komunikacja, podstawowe instytucje), przemawiające za przynależnością do powiatu bełchatowskiego[16]. Podobny wniosek (o przynależność do powiatu radomszczańskiego) złożyły także władze gminy Sulmierzyce, który jednak w przeciwieństwie do wniosku gminy Rząśnia, nie spełniał wymóg formalnych[17]. Żaden z nich nie został jednak uwzględniony.
W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnej gromady Krzeczów leży obecnie na terenie powiatu wieluńskiego – pozostałe są ponownie w powiecie pajęczańskim.
Gospodarka, kultura, infrastruktura
Powiat ma charakter leśny i rolniczy. Tereny rolnicze zajmują 52% ogólnej powierzchni powiatu. W produkcji rolniczej dominują ziemniaki i zboże, także rzepak i buraki cukrowe. Bardzo dobrze funkcjonuje produkcja chrzanu, Obrowska zupa chrzanowa została wpisana na listę produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Na terenie powiatu działa 50 przetwórni owocowo-warzywnych. Ze zwierząt hoduje się trzodę chlewną i bydło mleczne. Powiat pajęczański posiada bogate złoża kamienia wapiennego, piasków i żwirów. W kraju znana jest Cementownia Warta S.A. z Trębaczewa koło Działoszyna. W powiecie pajęczańskim znajduje się również zwałowisko KWB Bełchatów oraz część odkrywki Szczerców[18]. W powiecie zarejestrowanych jest 2410 podmiotów gospodarczych. Regionem partnerskim powiatu pajęczańskiego jest powiat niemiecki Merseburg-Querfurt.
Powiat dysponuje 200 miejscami noclegowymi. Na terenie powiatu znajdują się dwa kina (w Pajęcznie i Działoszynie), 27 bibliotek, ośrodki kultury oraz Powiatowa Biblioteka Publiczna z czytelnią multimedialną.
Przez teren powiatu przebiegają krajowe drogi i linie kolejowe. Dobre połączenia zapewniają: magistrala kolejowa Śląsk-Porty i droga krajowa nr 42 oraz drogi wojewódzkie nr 486, 483, 491. Tablice rejestracyjne: EPJ (od maja 2000), wcześniej odpowiednio wojewódzkie częstochowskie, piotrkowskie, sieradzkie (wszystkie do 1998) i łódzkie (styczeń 1999 – kwiecień 2000). Powiatowy zarząd dróg znajduje się w mieście Działoszyn.
Przyroda i turystyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Za%C5%82%C4%99cza%C5%84ski_Park_Krajobrazowy_Warta_w_pobli%C5%BCu_Bobrownik_01.05.2011_p.jpg/220px-Za%C5%82%C4%99cza%C5%84ski_Park_Krajobrazowy_Warta_w_pobli%C5%BCu_Bobrownik_01.05.2011_p.jpg)
Południowo-zachodnią część powiatu obejmuje Załęczański Park Krajobrazowy, na jego obszarze znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Węże i Dąbrowa w Niżankowicach. Na terenie Parku możemy podziwiać wiele interesujących pomników przyrody m.in. Żabi Staw czy Góra Wapiennik. W całym powiecie pajęczańskim rezerwaty przyrody mają łącznie 189 ha, a obszary chronionego krajobrazu zajmują 3640 ha.
Zabytki powiatu to głównie obiekty sakralne i architektoniczne oraz miejsca pamięci historycznej. Na terenie powiatu znajdują się 32 stanowiska archeologiczne.
- Neorenesansowy Dworek w Stróży
- Barokowy Kościół św. Marii i Magdaleny w Działoszynie
- Renesansowy Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Leonarda w Pajęcznie
- Klasycystyczny Kościół św. Rocha w Rząśni
- Neogotycki Kościół św. Jana Chrzciciela w Nowej Brzeźnicy
- Renesansowy Pałac Męcińskich w Działoszynia
Demografia
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2007):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
osób | % | osób | % | osób | % | |
Ogółem | 53 140 | 100 | 26 712 | 50,27 | 26 428 | 49,73 |
Miasto | 12 897 | 24,27 | 6522 | 12,27 | 6375 | 12,00 |
Wieś | 40 243 | 75,73 | 20 190 | 37,99 | 20 053 | 37,74 |
- Piramida wieku mieszkańców powiatu pajęczańskiego w 2014 roku[19].
Osoby związane z ziemią pajęczańską
- Marcin Bielski – żołnierz, historyk i renesansowy poeta satyryczny.
- Jan Długosz – historyk, kronikarz, duchowny, geograf, dyplomata
- Antoni Dobrowolski – geofizyk, meteorolog i podróżnik.
- Irena Jurgielewiczowa – powieściopisarka (m.in. „Ten obcy”), pedagog.
- Robert Warzycha – polski piłkarz (reprezentant Polski), trener.
Przypisy
- ↑ Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20] .
- ↑ l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019 .
- ↑ GUS, TABL. II. LUDNOŚĆ, RUCH NATURALNY ORAZ MIGRACJE LUDNOŚCI WEDŁUG POWIATÓW W PIERWSZYM PÓŁROCZU 2020 R., 30 czerwca 2020 .
- ↑ a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
- ↑ Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.).
- ↑ Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 286.
- ↑ Gromadzką Radę Narodową w Wistce zlikwidowano uchwałą WRN w Łodzi z dnia 20 września 1961 r. i włączono do gromady Dworszowice Pakoszowe.
- ↑ Dz.U. z 1957 r. nr 57, poz. 282.
- ↑ Dz.U. z 1958 r. nr 76, poz. 392.
- ↑ Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
- ↑ Obecnie w powiecie bełchatowskim.
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
- ↑ Dz.U. z 1991 r. nr 87, poz. 397.
- ↑ Dz.U. z 1993 r. nr 123, poz. 555.
- ↑ Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652.
- ↑ Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa.
- ↑ Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji: Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa, Wnioski i postulaty stopnia powiatowego.
- ↑ Gospodarka Gminy Rząśnia – Gmina Rząśnia, „Gmina Rząśnia” [dostęp 2017-08-15] (pol.).
- ↑ Powiat pajęczański w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-21] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
Linki zewnętrzne
- Portal tworzony przez mieszkańców powiatu pajęczańskiego
- Oficjalna strona powiatu pajęczańskiego
- Webiko Pajęczno – Niezależny Portal Powiatu Pajęczańskiego
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu |
|
---|---|
Powiaty | |
Inne zagadnienia |
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Pajęczno
Przynależność wojewódzka | |
---|---|
Miasta (1956–75) |
|
Gromady (1956–72) |
|
Gminy wiejskie (1973–75) |
|